Tatara Franciszek Jan (1902–1984), inżynier mechanik, konstruktor pojazdów szynowych, docent Politechniki Poznańskiej, działacz organizacji technicznych.
Ur. 15 VI w Stanisławowie, był synem Wojciecha, kolejarza, i Rozalii z domu Appenheimer. Miał trzech braci: Władysława (1900–1941), urzędnika kolejowego, w czasie okupacji niemieckiej żołnierza ZWZ, rozstrzelanego 27 XII w obozie koncentracyjnym Auschwitz, Kazimierza (1904–1978), działacza sportowego, i Stanisława (1906–1987), aresztowanego w r. 1940 przez NKWD i zesłanego w głąb ZSRR, następnie służącego w Armii Polskiej gen. Władysława Andersa, z którą odbył kampanię włoską, po wojnie zamieszkałego w Polsce.
Po zdaniu w r. 1921 matury w Państw. Gimnazjum Klasycznym w Stanisławowie podjął T. studia na Wydz. Mechanicznym Politechn. Lwow.; studiował w grupie konstrukcyjno-kolejowej pod kierunkiem m.in. Kazimierza Bartla, Romana Witkiewicza, Stanisława Piłata i Kazimierza Vetulaniego. Równocześnie zdobył w r. 1925 uprawnienia do samodzielnego prowadzenia lokomotyw. Od drugiego roku studiów był stypendystą Zakładów Metalowych Hipolita Cegielskiego w Poznaniu i po uzyskaniu w r. 1927 dyplomu inżyniera mechanika pracował tam w biurze technicznym kolejno jako konstruktor, starszy konstruktor, a od lutego 1939 kierownik pracowni konstrukcji wagonów, parowozów i lokomotyw. Wykonał kilkanaście rozwiązań konstrukcyjnych, z których cztery opatentował, m.in. wprowadzone do produkcji Urządzenie do wyrównywania ciśnień na obu końcach cylindra podczas jałowego biegu tłokowych silników parowych (1933, nr 18250). Od r. 1929 należał do Stow. Inżynierów Mechaników Polskich (SIMP) i był współzałożycielem powstałego w r. 1935 jego oddz. poznańskiego. Podczas drugiej wojny światowej mieszkał w Radomiu, gdzie pracował jako majster warsztatowy w Radomskiej Odlewni Żeliwa. Konspiracyjnie działał w AK; poszukiwany przez Niemców, przebywał przez pewien czas w ukryciu.
Po zakończeniu wojny, w r. 1945, wrócił T. do Poznania i na zlecenie Min. Przemysłu Ciężkiego zorganizował przy Zakładach Cegielskiego Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Taboru Kolejowego. Był jego dyrektorem i głównym konstruktorem; brał udział w opracowywaniu konstrukcji wszystkich jednostek pojazdów szynowych: parowozów, lokomotyw elektrycznych i spalinowych oraz wagonów osobowych i towarowych. Równocześnie w Polskim Komitecie Normalizacyjnym przewodniczył w l. 1949–52 Komisji Wagonów; opracowano wtedy większość norm dla typowych części wagonowych. W l. 1953–5 pracował w poznańskim Biurze Projektowania Zakładów Przemysłu Metalowego i Elektromechanicznego, a w l. 1955–8 w tamtejszym Zjednoczeniu Przemysłu Taboru Kolejowego.
T. wykładał równocześnie, od r. 1951, w poznańskiej Wyższej Szkole Inżynierskiej (od r. 1955 Politechn. Pozn.), do r. 1957 jako pracownik kontraktowy; zorganizował w niej specjalność: Technologia budowy taboru kolejowego. Doprowadził do powołania w r. 1956 na Wydz. Budowy Maszyn (od r. 1968 Wydz. Maszyn Roboczych i Pojazdów) Katedry Pojazdów Szynowych, której objął kierownictwo jako zastępca profesora. Odbył kilka zagranicznych staży naukowych i uczestniczył w konferencjach, m.in. we Włoszech (1947), na Węgrzech (1948), w Czechosłowacji (1948, 1957), NRD (1949) i ZSRR (1949, 1957). W l. 1957–62 był prodziekanem ds. studiów dla pracujących, a w l. 1962–6 kierownikiem Studiów Zaocznych dla Pracujących. Za osiągnięcia organizacyjno-naukowe otrzymał w r. 1958 nagrodę ministra szkolnictwa wyższego. Dn. 27 IX 1962 doktoryzował się na Wydz. Mechanicznym Politechn. Krak. na podstawie dysertacji Współczesne kierunki w rozwiązywaniach konstrukcyjnych szkieletów pudeł wagonów osobowych, napisanej pod kierunkiem Kazimierza Szawłowskiego. W r. 1966 otrzymał stopień docenta i w l. 1967–9 ponownie pełnił funkcję prodziekana Wydziału. Po reorganizacji Politechn. Pozn. (likwidacja katedr i powołanie instytutów) jego Katedra weszła w r. 1970 jako Zakł. Pojazdów Szynowych w skład Inst. Wysokoprężnych Silników Okrętowych i Kolejowych. T. był autorem podręczników, m.in. Skrajnie kolejowe normalnotorowe (P. 1964), Zderzaki kolejowe (P. 1964, wyd. 2 zmienione, P. 1969) i Sprzęgi kolejowe (P. 1965) oraz współautorem skryptów, m.in. z Magdaleną Wolnowską (Wagonowe zestawy kolejowe, P. 1965), Mieczysławem Ofierzyńskim (Napędy w elektrycznych pojazdach trakcyjnych, P. 1967) i Jerzym Sobasiem (Analiza geometryczno-statyczna biegu pojazdów szynowych na łukach, P. 1967). Opublikował też ponad pięćdziesiąt artykułów w fachowych czasopismach krajowych i zagranicznych. Przez wiele lat wchodził w skład Komitetu Redakcyjnego „Przeglądu Mechanicznego”; w l. 1961–72 prowadził tam dział pojazdów szynowych. Od r. 1964 przewodniczył Sekcji Oceny Taboru Kolejowego przy Komitecie Nauki i Techniki. W r. 1967 został wyróżniony indywidualną nagrodą II st. przez ministra szkolnictwa wyższego.
T. angażował się w działalność stowarzyszeń technicznych. Po reaktywowaniu w r. 1946 oddz. poznańskiego SIMP (jako Stow. Inżynierów i Techników Mechaników Polskich) pełnił w nim kolejno funkcje: sekretarza (1946–52), wiceprzewodniczącego (1952–7) i przewodniczącego (1957–69); w r. 1969 otrzymał godność honorowego przewodniczącego oddz. poznańskiego i honorowe członkostwo SIMP. Ponadto był inicjatorem powołanej w r. 1964 Sekcji Pojazdów Szynowych Zarządu Głównego SIMP i przewodniczył jej w l. 1971–83. W SIMP był też członkiem Głównego Sądu Koleżeńskiego (1972–80) i Prezydium (1969–72) oraz przewodniczącym Komisji Seniorów (1979–84) Zarządu Głównego. Działał też w NOT, m.in. jako przewodniczący Woj. Komitetu Porozumiewawczego w Poznaniu (1957–63), członek Rady Głównej (1956–63), przewodniczący Woj. Rady Postępu Technicznego, Racjonalizacji i Wynalazczości oddz. poznańskiego (1960–2). Z ramienia NOT przewodniczył Społecznemu Komitetowi Budowy Domu Technika w Poznaniu (1960–3) oraz tamtejszemu Komitetowi Okręgowemu Olimpiady Wiedzy Technicznej (1976–81). Od r. 1965 należał do Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk.
W r. 1972 przeszedł T. na emeryturę, ale do r. 1974 wykładał jeszcze budowę pojazdów szynowych, a do r.n. kierował wydziałowym Studium Podyplomowym. Z Jerzym Kwaśnikowskim opublikował dwuczęściowy podręcznik Napęd pojazdów trakcyjnych i Pojazdy spalinowe (oba P. 1972). T. zmarł 12 V 1984 w Poznaniu, został pochowany 17 V na cmentarzu Junikowskim (pole 3 rząd A miejsce 12A). Był odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi (1938), a w okresie powojennym m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1956), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1959) oraz srebrnymi i złotymi medalami SIMP i NOT.
W małżeństwie z Anielą Wein, dr filologii polskiej, miał T. syna Wojciecha (ur. 1941), inżyniera mechanika. Bratankiem T-y (synem Władysława) był Marian Tatara (1931–2004), historyk literatury polskiej, więzień polityczny w l. 1951–4, od r. 1961 pracownik naukowy, a od r. 1992 profesor nadzwycz. UJ.
Dn. 17 X 1985 nadano imię T-y sali konferencyjnej Domu Technika w Poznaniu i odsłonięto tam poświęconą mu tablicę pamiątkową z płaskorzeźbą.
Katalog rozpraw doktorskich i habilitacyjnych 1965, W.–P. 1967 s. 518; Słown. pol. odkrywców i wynalazców, IV (fot); Słown. techników pol.; – Broś J., Kronika nauczycieli akademickich rozwijających działalność naukową w zakresie pojazdów szynowych, w: Mechanicy polscy w dziejach techniki. I. Środki transportu, Zesz. 2. Pojazdy szynowe, Rydzyna 1987 s. 11–13; Dembecka W., Wydział Budowy Maszyn Politechniki Poznańskiej. Historia i teraźniejszość, P. 1991 (fot.); Nauka w Wielkopolsce. Przeszłość i teraźniejszość. Studia i materiały, Red. G. Labuda, P. 1973; Politechnika Krakowska 1946–1976, Kr. 1976 s. 458; Politechnika Poznańska i wcześniejsze uczelnie techniczne w Poznaniu, Red. W. Dembecka, P. 1976 (fot.); Udział Lwowa i kresów południowo-wschodnich w życiu naukowym i kulturalnym Poznania i Wielkopolski, P. 2007; – Program Politechniki Lwowskiej na rok akademicki 1928/29, Lw. 1928 s. 218; – „Wiad. Urzędu Patentowego” R. 1: 1933 z. 5 s. 222; – Wspomnienia pośmiertne z r. 1984: „Biul. Techn. Mies. Nauk.-Techn.” [wyd. Zakłady Przem. Metalowego H. Cegielski w P.] R. 28 nr 8 s. 300 (fot.), „Przegl. Mechan.” R. 43 z. 23 s. 29 (fot.); – Informacje Bogusława Doparta i Marcina Tatary (stryjeczny wnuk T-y) z Kr.
Stanisław Tadeusz Sroka